Rok przełomu w unijnej polityce przemysłowej – co dalej? Najważniejsze kierunki KE na 2026 r.

W 2025 r. w głównym nurcie europejskiej polityki pojawiło się pojęcie realnego ryzyka deindustrializacji w sektorach energochłonnych, a Komisja Europejska zaczęła mówić o konieczności „przywrócenia konkurencyjności” jako filarze nowego podejścia do polityki gospodarczej. Ta zmiana retoryki nie była przypadkowa. Zarówno przedstawiony w styczniu 2025 r. Kompas konkurencyjności dla UE (Competitiveness Compass), jak i ogłoszony w lutym Clean Industrial Deal, bezpośrednio nawiązywały do wniosków Raportu Draghiego o słabnącej pozycji Europy, rosnących kosztach energii i złożoności regulacji – podkreśla Klaudia Kleps, Dyrektor Pionu Rzecznictwa i Legislacji w Polskiej Izbie Przemysłu Chemicznego, na łamach Magazynu Polska Chemia 4/2025.

Raport Draghiego w jednoznaczny sposób podkreślił, że w UE przewagi konkurencyjne nie są już gwarantowane, a utrzymanie produkcji przemysłowej wymaga m.in. korekty kursu regulacyjnego. Kompas i Clean Industrial Deal próbowały tę diagnozę przekuć w propozycję kierunkowych rozwiązań, które mogłyby przynieść przedsiębiorstwom wsparcie.

8 lipca 2025 r. Komisja Europejska przedstawiła długo wyczekiwany przez branżę chemiczną – Plan działania na rzecz europejskiego przemysłu chemicznego (European Chemicals Industry Action Plan) oraz pakiet Omnibus upraszczający przepisy dotyczące chemikaliów. Inicjatywa stanowi odpowiedź Komisji Europejskiej na pogarszającą się sytuację konkurencyjną europejskiego przemysłu chemicznego. Jak podkreślił Wiceprzewodniczący Wykonawczy do spraw Dobrobytu i Strategii Przemysłowej Stéphane Séjourné: Chemikalia są matką wszystkich gałęzi przemysłu, a ponad 96% wytwarzanych towarów opiera się na chemikaliach. Dzisiejszy plan działania dotyczący chemikaliów jest naszym biznesplanem mającym zabezpieczyć przyszłość tego krytycznego sektora w Europie. Dokument jest jedynie ramowy, wskazane zostały ogólne kierunki działań bez precyzyjnego wskazania zakresu i kształtu konkretnych środków legislacyjnych, wykonawczych czy finansowych. Z punktu widzenia przemysłu chemicznego kluczowe znaczenie będzie mieć sposób przełożenia tych zapowiedzi na rzeczywiste działania oraz ich spójność z już obowiązującym otoczeniem regulacyjnym.

28 października 2025 r. Komisja Europejska oficjalnie uruchomiła Sojusz na rzecz Krytycznych Chemikaliów (Critical Chemicals Alliance, CCA). Inicjatywa ta została zapowiedziana już we wspomnianym Planie działania na rzecz europejskiego przemysłu chemicznego i stanowi odpowiedź na narastające wyzwania, przed jakimi stoi branża oraz próbę zwiększenia niezależności autonomicznej UE, w obszarze najbardziej kluczowych substancji chemicznych. W ostatnich latach europejski sektor chemiczny mierzy się z wieloma wyzwaniami: rosnącymi kosztami energii i surowców, napięciami geopolitycznymi oraz nasilającą się konkurencją ze strony producentów spoza Unii Europejskiej. Doprowadziło to do spadku produkcji i wstrzymania działalności części zakładów chemicznych na terenie Unii. Dodatkowo dalsza deindustrializacja przemysłu chemicznego może wpłynąć nie tylko na utratę miejsc pracy i zmniejszenie przychodów do budżetów, ale także stabilność licznych łańcuchów dostaw. Uruchomienie Sojuszu CCA to próba odwrócenia tych trendów, poprzez skoordynowane działania na szczeblu unijnym, mające chronić strategiczne moce produkcyjne i wspierać inwestycje w nowoczesne technologie chemiczne. Aby inicjatywa przełożyła się na realne wzmocnienie europejskiego przemysłu chemicznego, powinna zostać odpowiednio doprecyzowana i wyposażona w konkretne narzędzia wsparcia. W przeciwnym razie istnieje ryzyko, że Sojusz pozostanie jedynie deklaracją, która nie rozwiąże palących problemów sektora.

Utrzymanie silnego przemysłu chemicznego zostało jednoznacznie wskazane jako warunek powodzenia szerszej polityki przemysłowej UE. W 2025 r. Komisja przedstawiła również pakiety uproszczeń określane jako Omnibus, obejmujące zestaw zmian regulacji. Dotyczyły one różnych obszarów regulacyjnych, od raportowania w obszarze zrównoważonego rozwoju, przez nadzór rynku i obowiązki produktowe, po legislację chemiczną. Do tej pory opublikowano sześć pakietów Omnibus. Wśród nich jest m.in. Omnibus I obejmujący zmniejszenie obowiązków sprawozdawczych i wymogów dotyczących należytej staranności dla przedsiębiorstw. Z kolei Omnibus VI dotyczący chemikaliów obejmuje zestaw zmian w kilku powiązanych aktach prawnych (m.in. w rozporządzeniu kosmetycznym, nawozowym oraz przede wszystkim w rozporządzeniu CLP). Głównym celem tych zmian jest upraszczanie i doprecyzowanie wybranych wymagań prawnych, a także przywrócenie spójności przepisów dotyczących etykietowania i reklamy substancji chemicznych po ostatnich nowelizacjach.

Znaczącą opublikowaną inicjatywą w 2025 r. był również Clean Industrial State Aid Framework (CISAF), czyli nowe ramy pomocy publicznej w ramach Clean Industrial Deal. CISAF wprowadził nowe ramy dla udzielania pomocy państwa projektom związanym z transformacją przemysłową, zarówno w obszarze energii, jak i technologii niskoemisyjnych. Ramy te obejmują kilka kategorii wsparcia, w tym pomoc operacyjną dla sektorów najbardziej narażonych na koszty energii, wsparcie inwestycji w modernizację instalacji, rozwój technologii czystych i surowców krytycznych, a także instrumenty zmniejszające ryzyko inwestycyjne dla projektów przemysłowych. W efekcie CISAF tworzy raczej zestaw kierunkowych narzędzi, z których tylko część państw będzie w stanie skorzystać w pełnej skali.

W 2025 r. prowadzono także szereg istotnych konsultacji publicznych i prac legislacyjnych, które obejmowały m.in.: przegląd mechanizmu CBAM, konsultacje dotyczące przyszłego kształtu systemu EU ETS, założenia unijnego aktu dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym, czy też prace nad aktem wykonawczym do dyrektywy SUP związanym z recyklingiem chemicznym.

Warto podkreślić, że w 2025 r. wzmocnił się również głos Europy Środkowo-Wschodniej, w tym Polski, w dyskusji o konkurencyjności. Przede wszystkim polska prezydencja w Radzie UE sprawiła, że argumenty dotyczące kosztów energii, dostępności surowców, tempa wdrażania transformacji i różnych warunków startowych stały się bardziej widoczne w debacie brukselskiej.

Wszystkie te elementy pokazują, że Unia Europejska trafnie identyfikuje ryzyka związane z utratą konkurencyjności, ale narzędzia pozwalające realnie zmniejszyć presję na przedsiębiorstwa nie są jeszcze na etapie wdrożenia. Uproszczenia Omnibus są ważne, lecz niewystarczające. Kompas Konkurencyjności, Clean Industrial Deal i Plan działania na rzecz europejskiego przemysł chemicznego wyznaczają kierunki, ale pozostają dokumentami strategicznymi, bez konkretnych działań operacyjnych. Tymczasem presja kosztowa i regulacyjna w sektorze chemicznym rośnie, a luka konkurencyjna między Europą a innymi regionami świata nie maleje.

Dlatego pytanie na rok 2026 dotyczy tego, czy UE będzie w stanie wdrożyć konkretne rozwiązania na tyle szybko, by utrzymać produkcję chemiczną i związane z nią strategiczne łańcuchy wartości. Z perspektywy przemysłu chemicznego liczą się konkrety. Celem powinna być stabilizacja cen energii, przewidywalność systemów wsparcia, uproszczenie regulacji, spójność standardów i realna ochrona przed ucieczką emisji. Bez tego ryzyko deindustrializacji przestaje być pojęciem analitycznym, a staje się scenariuszem, który wymaga pilnych decyzji na poziomie europejskim i krajowym.

Co zawiera Program Prac KE na 2026 r.?  Podsumowanie najważniejszych obszarów dla Polskiej Chemii

W ostatnim czasie mogliśmy poznać Program Prac Komisji Europejskiej na 2026 r. zatytułowany „Decydujący moment niezależności Europy”. Dokument prezentuje główne inicjatywy Komisji na nadchodzący rok, zgodnie z wytycznymi politycznymi, pismami określającymi zadania komisarzy i propozycjami przedstawionymi w Orędziu o stanie Unii z 2025 r.

Przewodnicząca Komisji Europejskiej wskazała, że: Będziemy nadal ściśle współpracować z Parlamentem Europejskim i Radą, aby realizować priorytety Europy, zwiększać konkurencyjność, wykorzystać potencjał naszego jednolitego rynku, upraszczać przepisy i rozwiązać problem przystępności cenowej.

Dokument obejmuje 38 nowych inicjatyw, ponad 100 propozycji legislacyjnych pozostających w toku oraz 20 ocen regulacji. Co w nim znajdziemy dla Polskiej Chemii? Program nie zawiera propozycji rewolucyjnych zmian związanych bezpośrednio z przemysłem chemicznym, jednak kilka inicjatyw, zwłaszcza w obszarach gospodarki o obiegu zamkniętym, energii oraz jednolitego rynku, zapewne będzie miało wpływ na otoczenie regulacyjne branży. Należy zauważyć, że rewizja REACH nie znajduje się wśród inicjatyw, a przedstawione przez Komisję plany mają charakter orientacyjny i mogą ulec zmianie.

Energia i klimat

Obniżenie kosztów energii dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw pozostaje głównym priorytetem w zakresie wzmacniania konkurencyjności. Komisja chce zapewnić funkcjonowanie unii energetycznej, poprzez poprawę jej zarządzania, modernizację sieci, redukcję obciążeń administracyjnych dla projektów transgranicznych oraz wzmacnianie elektryfikacji i odporności systemu elektroenergetycznego. Komisja zamierza kontynuować działania, które mają utrzymać Europę na ścieżce realizacji celów klimatycznych, jednocześnie przedstawiając ramy sprzyjające konkurencyjności Europy w nadchodzącej dekadzie. Do tych inicjatyw należą:

• Plan działania na rzecz elektryfikacji, w tym ogrzewnictwa i chłodnictwa (I kwartał 2026)
• Zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego (I kwartał 2026)
• Pakiet dotyczący unii energetycznej na najbliższe dziesięciolecie, w tym inicjatywy w III kwartale 2026 r.:
  • Rozwój infrastruktury transportowej i rynków CO2
  • Ustanowienie ram dotyczących efektywności energetycznej
  • Ustanowienie ram dotyczących energii ze źródeł odnawialnych
• Pakiet klimatyczny na następne dziesięciolecie:
  • Aktualizacja unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji w odniesieniu do instalacji morskich, lotniczych i stacjonarnych oraz odpowiedniej rezerwy stabilności rynkowej (III kwartał 2026)
  • Rewizja krajowych celów i elastyczności ram polityki klimatycznej UE (IV kwartał 2026).

Gospodarka o obiegu zamkniętym i konkurencyjność

Komisja planuje przyspieszyć działania na rzecz powstawania europejskich rynków wiodących, w szczególności w obszarze czystych materiałów i zrównoważonych produktów. W 2026 r. Komisja przedstawi akt o gospodarce o obiegu zamkniętym (Circular Economy Act, III kwartał 2026) w ramach wspierania popytu i podaży na produkty cyrkularne oraz ograniczania zależności od surowców krytycznych, a także kontynuować przyspieszanie wdrażania i inwestycji w ramach Clean Industrial Deal. Ponadto Komisja przedstawi propozycje dotyczące zamówień publicznych, które mają wspierać prace w tym zakresie i zapewniać, że inwestycje w Europie będą odpowiednio stymulowane. Wśród zapowiadanych inicjatyw są:

• Akt w sprawie zamówień publicznych (IV kwartał 2026)
• Europejski akt o produktach – inicjatywy w III kwartale 2026, aktualizacja:
  • Nowych ram legislacyjnych określających przepisy dotyczące produktów
  • Przepisów dotyczących nadzoru rynku i zgodności produktów
  • Przepisów dotyczących normalizacji
• Centrum surowców krytycznych (Critical Raw Materials Centre, II kwartał 2026)

Jednolity rynek, badania naukowe i innowacje

Komisja zamierza przyspieszyć wdrażanie rekomendacji Raportu Draghi’ego, a także przedstawić kolejne propozycje wspierające europejskie sektory przemysłowe. Jednym z priorytetów będzie uwolnienie pełnego potencjału jednolitego rynku do 2028 r., w szczególności przez usuwanie barier na rynku kapitału, energii, usług i telekomunikacji oraz wzmocnienie swobodnego przepływu wiedzy i innowacji. Komisja zaproponuje:

• system prawny dla innowacyjnych przedsiębiorstw (I kwartał 2026)
• Europejski akt o Innowacjach (I kwartał 2026)
• Akt o europejskiej przestrzeni badawczej (III kwartał 2026) • Europejski akt w sprawie biotechnologii II (III kwartał 2026)
• Akt w sprawie materiałów zaawansowanych (IV kwartał 2026).

Ewaluacje oraz wnioski do wycofania

Wśród 20 aktów, które zostaną poddane ocenie w 2026 r., Komisja wymienia m.in.:

• Akt ws. czipów
• Rozporządzenie w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów
• Rozporządzenie w sprawie produktów nawozowych
• Rozporządzenie w sprawie produktów biobójczych
• Rozporządzenie w sprawie produktów kosmetycznych

Natomiast wśród wniosków ustawodawczych, które Komisja zamierza wycofać w ciągu najbliższych sześciu miesięcy, znajduje się m.in. wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie przedłożenia w imieniu Unii Europejskiej wniosku o umieszczenie dodatkowych chemikaliów w wykazie w załącznikach A, B i/lub C do Konwencji sztokholmskiej w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych czy wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych, mutagenów lub substancji reprotoksycznych podczas pracy.

W nadchodzących miesiącach kluczowe będzie monitorowanie postępów prac Komisji oraz ocena potencjalnych skutków nowych inicjatyw dla działalności przedsiębiorstw. Program Prac wyznacza pewne ramy, ale to proces legislacyjny przesądzi o rzeczywistym wpływie regulacji

Artykuł pochodzi z Magazynu Polska Chemia 4/2025.