DiversifyEU: Bezpieczeństwo dostaw wymaga silnego europejskiego przemysłu. Stanowisko PIPC

Dywersyfikacja źródeł zaopatrzenia i ograniczanie strategicznych zależności gospodarczych Unii Europejskiej nie mogą odbywać się kosztem europejskich zdolności produkcyjnych. Polska Izba Przemysłu Chemicznego (PIPC) przedstawiła Komisji Europejskiej stanowisko dotyczące planowanej inicjatywy DiversifyEU, wskazując na potrzebę połączenia bezpieczeństwa dostaw ze wzmocnieniem konkurencyjności przemysłu, skuteczniejszą ochroną unijnego rynku oraz rozwojem strategicznych łańcuchów wartości.

Dlaczego DiversifyEU jest istotne dla europejskiego przemysłu?

Przemysł chemiczny stanowi fundament wielu strategicznych łańcuchów wartości – od produkcji żywności i ochrony zdrowia, przez energetykę i budownictwo, po nowe technologie, transport i obronność. Dostępność kluczowych substancji chemicznych i surowców przemysłowych bezpośrednio wpływa na bezpieczeństwo gospodarcze i funkcjonowanie wielu sektorów europejskiej gospodarki.

Rosnąca zależność od importu zwiększa podatność gospodarki UE na kryzysy. Nawet geograficznie zróżnicowane dostawy nie zapewnią jej pełnej odporności, jeśli Europa utraci możliwość samodzielnego wytwarzania podstawowych chemikaliów. Ponadto utrata zdolności produkcyjnych przez europejski przemysł może być nieodwracalna, ponieważ zamknięcie strategicznej instalacji oznacza nie tylko ograniczenie produkcji, lecz także utratę kompetencji, infrastruktury i dostaw dla kolejnych sektorów.

Z tego względu Polska Izba Przemysłu Chemicznego właczyła się w prowadzone przez Komisję Europejską konsultacje inicjatywy DiversifyEU, której celem jest ograniczenie strategicznych zależności gospodarczych Unii Europejskiej od dostaw z państw trzecich.

Kluczowe postulaty PIPC

• Ochrona europejskich zdolności produkcyjnych – dywersyfikacja dostaw nie może prowadzić do zastępowania istniejącej produkcji w UE importem z państw trzecich. Ocena strategicznych zależności powinna uwzględniać dostępność europejskich mocy produkcyjnych, znaczenie poszczególnych instalacji dla pełnych łańcuchów wartości, a takze ryzyko ich nieodwracalnej utraty.
• Stworzenie mechanizmów ochrony przed systemowymi zakłóceniami konkurencji – PIPC postuluje opracowanie horyzontalnego instrumentu umożliwiającego skuteczne reagowanie na strukturalną nadprodukcję, subsydiowanie produkcji w państwach trzecich, manipulacje walutowe i inne praktyki prowadzące do sztucznych przewag konkurencyjnych. Nowe rozwiązania powinny uzupełniać tradycyjne instrumenty ochrony handlu i umożliwiać podejmowanie działań, zanim dojdzie do trwałej utraty strategicznych zdolności produkcyjnych w UE.
• Szybsza i skuteczniejsza ochrona unijnego rynku – należy wdrożyć rekomendacje Critical Chemicals Alliance (CCA) odnoszące się do usprawnienia postępowań antydumpingowych i antysubsydyjnych, skrócenia czasu podejmowania decyzji, przeciwdziałania obchodzeniu środków ochronnych oraz skuteczniejszego wykorzystywania dostępnych instrumentów handlowych.
• Dywersyfikacja oparta na rzeczywistym bezpieczeństwie dostaw – nowe instrumenty przewidziane w DiversifyEU, w tym potencjalne rozwiązania taryfowe, powinny uwzględniać istniejące europejskie zdolności produkcyjne, dostępność alternatywnych źródeł zaopatrzenia oraz wpływ podejmowanych działań na producentów, importerów i dalsze ogniwa łańcuchów wartości.
• Monitorowanie zagrożeń połączone z możliwością szybkiej reakcji – konieczny jest rozwój mechanizmów wczesnego ostrzegania, które pozwolą identyfikować nadmierny wzrost importu, nieuczciwe praktyki handlowe i ryzyko zamknięcia strategicznych instalacji oraz uruchamiać odpowiednie działania zaradcze.
• Finansowanie odporności i modernizacji europejskiego przemysłu – należy stworzyć instrumenty wspierające przedsiębiorstwa w dywersyfikacji zaopatrzenia, modernizacji produkcji, rozwoju infrastruktury przemysłowej i realizacji inwestycji, a także mechanizmy reagowania na nadzwyczajne wzrosty cen energii i surowców.
• Spójna europejska polityka przemysłowa – działania na rzecz bezpieczeństwa dostaw, konkurencyjności i dekarbonizacji powinny wzajemnie się uzupełniać. Istotne jest utrzymanie strategicznych europejskich łańcuchów wartości, w tym sektora rafineryjnego i petrochemicznego, oraz rozwój technologii, infrastruktury i europejskich kompetencji przemysłowych.

Izba podkreśla też, że kluczowe dla utrzymania produkcji w Europie jest obniżenie wysokich kosztów surowców, energii oraz kosztów związanych z realizacją inwestycji. Bez odpowiednich warunków prowadzenia działalności dywersyfikacja może nie tylko być nieskuteczna, ale wręcz przyspieszyć przenoszenie produkcji poza UE.

27 października zakończył się etap zbierania przez Komisję Europejską opinii (Call for Evidence) na temat możliwych do zastosowania w DiversifyEU propozycji rozwiązań i kierunków działań, obejmujących m.in. nowe instrumenty polityki handlowej, rozwój alternatywnych źródeł zaopatrzenia, w tym zdolności produkcyjnych w UE, wzmocnienie monitorowania strategicznych zależności oraz mechanizmy wsparcia przedsiębiorstw ponoszących koszty dywersyfikacji.