Głos PIPC podczas inauguracji Sojuszu na rzecz Krytycznych Chemikaliów z udziałem Stéphane’a Séjourné

13 stycznia 2026 r. na terenie Chemelot Chemical Park w Niderlandach odbyło się pierwsze Zgromadzenie Ogólne Critical Chemicals Alliance (Sojusz na rzecz Krytycznych Chemikaliów – CCA), zwołane przez Wiceprzewodniczącego Wykonawczego Komisji Europejskiej Stéphane’a Séjourné. Spotkanie to formalnie zainaugurowało działalność Sojuszu, będącego jednym z kluczowych elementów Europejskiego Planu działania na rzecz przemysłu chemicznego. Polską Izbę Przemysłu Chemicznego reprezentował Szymon Domagalski, Radca ds. Regulacji w Pionie Rzecznictwa i Legislacji.

Critical Chemicals Alliance: formalny start i moment przejścia do działań

Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli przemysłu, państw członkowskich, władz regionalnych oraz organizacji pozarządowych. Komisja Europejska podkreśliła, że CCA ma stać się stałą platformą skoordynowanego dialogu i współpracy, służącą utrzymaniu krytycznych zdolności produkcyjnych, ograniczaniu ryzyk związanych z utratą mocy wytwórczych oraz ukierunkowaniu inwestycji w dekarbonizację i innowacje. Ambicją Sojuszu jest również wzmocnienie odporności UE wobec globalnych wyzwań handlowych, w tym nieuczciwej konkurencji i zależności importowych, a także wsparcie rozwoju rynków wiodących dla czystych produktów chemicznych z myślą o zachowaniu europejskiego przemysłu chemicznego jako „przemysłu przemysłów”.

Polska Izba Przemysłu Chemicznego jako członek Sojuszu została uczestniczyła w Zgromadzeniu Ogólnym i włączyła się aktywnie w kształtowanie kierunków prac Sojuszu na etapie, który będzie miał kluczowe znaczenie dla dalszych decyzji Komisji Europejskiej.

Dokumenty KE: ramy operacyjne CCA

Na potrzeby pierwszego Zgromadzenia Ogólnego Komisja Europejska przygotowała pakiet dokumentów roboczych, które w praktyce definiują mandat, zakres prac oraz oczekiwane rezultaty działalności CCA. Dokumenty te dotyczą czterech planowanych grup roboczych, odpowiadających kluczowym obszarom Europejskiego Planu działania na rzecz przemysłu chemicznego:

• krytycznych molekuł i krytycznych instalacji,
• handlu,
• modernizacji i inwestycji,
• rynków wiodących (ang. lead markets).

Z perspektywy PIPC istotne jest, że prace Sojuszu mają nie tylko pogłębiać wiedzę o strukturze europejskiego przemysłu chemicznego, lecz także dostarczać Komisji rzetelnych podstaw analitycznych i rekomendacji, które mogą być wykorzystywane przy podejmowaniu decyzji regulacyjnych, handlowych i inwestycyjnych. Oznacza to wyraźne przejście od etapu koncepcyjnego do fazy roboczej. PIPC już na etapie zapowiedzi utworzenia Sojuszu na rzecz Krytycznych Chemikaliów przekazała swoje rekomendacje dot. jego funkcjonowania.

Czas na działanie tu i teraz

Pierwsze Zgromadzenie Ogólne CCA miało szczególne znaczenie, ponieważ to właśnie na tym etapie ustalane są ramy interpretacyjne pojęć takich jak „krytyczność”, „odporność” czy „strategiczne zdolności produkcyjne”. To one będą determinować, które molekuły, instalacje i regiony znajdą się w centrum dalszych działań, a także jakie instrumenty będą rozwijane w kolejnych miesiącach.

Atmosfera spotkania jednoznacznie wskazywała na wspólne zrozumienie, że czas na działanie jest teraz. W wypowiedziach przedstawicieli Komisji oraz uczestników Zgromadzenia wybrzmiewało przekonanie, że 2026 r. będzie okresem intensywnej pracy, a pierwsze widoczne rezultaty i rekomendacje powinny pojawić się już w pierwszym półroczu.

Głos PIPC: od monitoringu do realnych instrumentów

W trakcie Zgromadzenia Szymon Domagalski, Radca ds. Regulacji w PIPC, zwracał uwagę, że monitoring i analiza ryzyk są niezbędne, ale też niewystarczające, jeśli nie zostaną powiązane z możliwością uruchamiania konkretnych działań. Samo obserwowanie trendów handlowych, sygnałów o planowanych zamknięciach instalacji czy presji kosztowej nie ochroni europejskich zdolności produkcyjnych, jeżeli nie będzie towarzyszyć temu zestaw narzędzi umożliwiających szybką reakcję.

Ekspert zwrócił także uwagę na potrzebę zachowania równowagi regionalnej w organizacji prac CCA, w tym przy tworzeniu i obsadzaniu grup roboczych. Unijny przemysł chemiczny jest silnie zróżnicowany terytorialnie, a wyzwania stojące przed regionami Europy Środkowo-Wschodniej różnią się od problemów obszarów o dłuższej historii deindustrializacji lub wyższych poziomach wsparcia inwestycyjnego. Uwzględnienie tej różnorodności jest warunkiem skuteczności Sojuszu.

Kolejne kroki i zaangażowanie PIPC

Zgodnie z zapowiedziami KE, najbliższe miesiące będą poświęcone pracom grup roboczych, w ramach których mają powstać szczegółowe propozycje kryteriów, metodologii oraz rekomendacji. To właśnie na tym poziomie rozstrzygać się będzie, czy CCA stanie się realnym instrumentem wzmacniania odporności europejskiej chemii czy pozostanie jedynie platformą wymiany informacji.

W tym kontekście PIPC planuje aktywne zaangażowanie w prace związane z ochroną handlu, monitoringiem rynku oraz rozwojem skutecznych mechanizmów reagowania na zakłócenia handlowe. Są to obszary, w których doświadczenia polskiego przemysłu chemicznego – zwłaszcza w kontekście presji importowej i utraty konkurencyjności – mogą wnieść istotną wartość do prac Sojuszu.

Już na początkowym etapie funkcjonowania Sojuszu PIPC zorganizowała specjalne spotkanie robocze dla Członków wszystkich Komisji i Forów PIPC, podczas którego zostały omówione zaproponowane przez KE założenia inicjatywy, rola PIPC w pracach Sojuszu oraz dalsze działania Izby.

Udział PIPC w Sojuszu na rzecz Krytycznych Chemikaliów traktowany jest jako element długofalowego zaangażowania Izby w proces kształtowania polityki przemysłowej UE. To na tym etapie rozstrzygnie się, czy europejska chemia otrzyma narzędzia umożliwiające realne działanie, a nie wyłącznie diagnozowanie problemów. Izba będzie na bieżąco informować Członków o postępach prac Sojuszu i możliwościach dalszego zaangażowania.