Sektory energochłonne powinny mieć możliwość pełnego wykorzystania unijnego wsparcia – uwagi PIPC do projektu ustawy CISAF

29 września 2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o wsparciu przedsiębiorców sektorów energochłonnych z tytułu ponoszenia kosztów energii elektrycznej (UD459), który przewiduje utworzenie krajowego programu pomocy wykorzystującego możliwości przewidziane w sekcji 4.5 Clean Industrial Deal State Aid Framework (CISAF), o łącznej wartości 4,8 mld zł w latach 2027–2030. 30 września projekt został przekazany do Sejmu.

W projekcie sejmowym utrzymano zarówno rozwiązania wprowadzone wcześniej po konsultacjach publicznych, jak i część kwestii, na które Polska Izba Przemysłu Chemicznego zwracała uwagę w trakcie konsultacji.

PIPC od początku pozytywnie ocenia sam kierunek prac nad wykorzystaniem sekcji 4.5 CISAF. Wysokie koszty energii pozostają jednym z podstawowych czynników ograniczających konkurencyjność przemysłu energochłonnego, dlatego wykorzystanie dostępnych na poziomie UE instrumentów pomocy publicznej ma istotne znaczenie. Jednocześnie Izba podkreślała, że o rzeczywistej skuteczności mechanizmu przesądzą jego szczegółowe warunki, w szczególności zasady kalkulacji pomocy, jej kumulacji z innymi instrumentami oraz obowiązki inwestycyjne po stronie beneficjentów.

Zmiana sposobu określania ceny referencyjnej

Jedną z istotnych zmian wprowadzonych po konsultacjach jest odejście od wcześniej proponowanej rynkowej ceny energii RCE na rzecz ceny RK, rozumianej jako średnia arytmetyczna średnich cen sprzedaży energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym w danym roku kalendarzowym, publikowanych przez Prezesa URE.

PIPC już na etapie konsultacji zwracała uwagę na konieczność weryfikacji sposobu ustalania ceny referencyjnej i jego dostosowania do rzeczywistych warunków, w jakich energię kontraktują przedsiębiorstwa energochłonne.

W aktualnym projekcie podstawowy poziom wsparcia nadal nie może przekraczać 50% ceny RK, a jednocześnie pomoc nie może doprowadzić do obniżenia ceny energii dla kwalifikującego się zużycia poniżej 50 EUR/MWh.

METSAF został wykorzystany – możliwe czasowe zwiększenie wsparcia

Drugą ważną zmianą dokonaną po konsultacjach jest wykorzystanie przez projektodawcę możliwości wynikających z Middle East Crisis Temporary State Aid Framework (METSAF).

Komisja Europejska dopuściła w ramach METSAF zwiększenie intensywności pomocy udzielanej na podstawie sekcji 4.5 CISAF z 50% do maksymalnie 70% ceny energii dla kwalifikującego się zużycia, bez odpowiedniego zwiększania obowiązku inwestycyjnego.

Polski projekt przewiduje, że w 2027 r. podstawowy limit wsparcia będzie mógł zostać zwiększony o maksymalnie 20 punktów procentowych ceny RK w odniesieniu do energii zakupionej i zużytej między 1 marca a 31 grudnia 2026 r. Co istotne, dodatkowa część wsparcia wynikająca z tego podwyższenia nie zwiększa kwoty, którą przedsiębiorstwo musi przeznaczyć na inwestycje.

Nie oznacza to jednak automatycznie dopłaty odpowiadającej 70% ceny energii. Nadal zastosowanie ma m.in. próg 50 EUR/MWh oraz ograniczenie dotyczące wolumenu kwalifikującego się zużycia.

Uwzględnienie METSAF jest istotną zmianą względem pierwotnej wersji projektu i odpowiada wcześniejszemu stanowisku PIPC, zgodnie z którym krajowe rozwiązania powinny pozostawiać możliwość wykorzystywania dodatkowych instrumentów udostępnianych przez Komisję Europejską.

„Energia zakupiona i zużyta” – istotna zmiana po konsultacjach

Jednocześnie po konsultacjach wprowadzono zmianę, która może ograniczyć zakres wsparcia dostępnego dla części przedsiębiorstw.

W obecnym projekcie ustawowa definicja „kwalifikującego się zużycia” obejmuje 50% ilości energii elektrycznej „zakupionej i zużytej przez przedsiębiorcę” w okresie kwalifikowanym.

Różnica jest istotna przede wszystkim dla zakładów posiadających własne źródła wytwórcze. Energia wyprodukowana przez przedsiębiorstwo i wykorzystana bezpośrednio na własne potrzeby jest wprawdzie zużywana, ale nie jest przez przedsiębiorstwo „zakupiona”.

Tymczasem unijne ramy CISAF przewidują możliwość udzielania pomocy dla określonej części zużycia niezależnie od źródła dostaw i obejmują także wytwarzanie na własne potrzeby.

Ma to szczególne znaczenie z perspektywy przedsiębiorstw przemysłowych, w których autogeneracja jest trwałym elementem modelu energetycznego, m.in. poprzez własne instalacje OZE, jednostki kogeneracyjne czy inne źródła pracujące na potrzeby zakładu. W praktyce przedsiębiorstwo, które wcześniej ograniczyło część zakupów energii dzięki inwestycji we własne źródło, może dysponować mniejszą bazą kwalifikowanego zużycia niż zakład o podobnym całkowitym zużyciu, który energię w całości kupuje z zewnątrz.

Relacja CISAF z rekompensatami kosztów pośrednich nadal wymaga uwagi

Jednym z kluczowych zagadnień podnoszonych przez PIPC w konsultacjach były zasady kumulacji wsparcia z rekompensatami kosztów pośrednich EU ETS.

W projekcie sejmowym zachowano mechanizm, że jeżeli przedsiębiorcy przyznano pomoc publiczną w ramach systemu rekompensat albo ubiega się on o jej przyznanie za ten sam okres kwalifikowany, wsparcie może zostać udzielone jedynie w odniesieniu do zużycia energii elektrycznej nieobjętego tą pomocą albo wnioskiem o jej przyznanie. Jednocześnie kolejne przepisy regulujące możliwość przyznania różnicy pomiędzy obydwoma instrumentami odnoszą się już do pomocy otrzymanej.

Brzmienie regulacji wymaga więc szczególnie uważnej interpretacji w kontekście praktycznego wykorzystania możliwości kumulacji przewidzianych przez METSAF. Izba już w konsultacjach wskazywała, że CISAF i rekompensaty kosztów pośrednich są odrębnymi instrumentami i krajowa regulacja powinna umożliwiać wykorzystanie zakresu kumulacji dopuszczonego przez ramy unijne.

Konkurs pozostaje – mimo dostępnej alternatywy

Projekt utrzymuje konkursowy model wyboru przedsiębiorstw w sytuacji, w której suma wnioskowanego wsparcia przekroczy budżet danego naboru. W takim przypadku komisja przeprowadzi dodatkową ocenę wniosków i przyzna punkty według kryteriów określonych w dokumentacji naboru. Po konsultacjach doprecyzowano przy tym, że punktacja poszczególnych kryteriów ma zostać opublikowana już w ogłoszeniu o naborze, co zwiększa przewidywalność procedury.

Nie zmienia się jednak podstawowy skutek tego rozwiązania – przedsiębiorstwo spełniające warunki programu może nie uzyskać pomocy, jeżeli znajdzie się poniżej określonej pozycji w rankingu.

Terminy inwestycyjne – Polska przyjęła maksymalnie 60 miesięcy

Projekt nadal zakłada obowiązek przeznaczenia środków odpowiadających co najmniej 50% łącznej kwoty wsparcia na inwestycje wskazane w programie. Podstawowy termin oddania inwestycji do użytkowania wynosi 48 miesięcy.

W przypadku obiektywnych przyczyn technicznych termin może zostać wydłużony, ale polski projekt ustanawia górną granicę 60 miesięcy.

Zasady podatkowe związane z otrzymanym wsparciem

W toku dalszych prac nad projektem dodano również przepisy regulujące podatkowe skutki otrzymania wsparcia.

Pomoc nie będzie stanowiła przychodu w rozumieniu przepisów o PIT i CIT. Jednocześnie wydatki sfinansowane z otrzymanej pomocy nie będą mogły zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, co obejmuje również odpowiednią część odpisów amortyzacyjnych od aktywów sfinansowanych ze wsparcia.

Rozwiązanie porządkuje podatkowe traktowanie otrzymanej pomocy. Jednocześnie projekt nadal łączy regulacje dotyczące mechanizmu CISAF z czasowym podwyższeniem CIT dla określonych przedsiębiorstw sektora energetycznego i paliwowego.

CISAF w Sejmie – część zmian odpowiada na uwagi przemysłu, ale kluczowe kwestie pozostają

Od skierowania projektu do konsultacji publicznych jego konstrukcja została w kilku obszarach zmieniona, m.in. odejście od ceny RCE na rzecz ceny RK oraz wykorzystanie przez Polskę możliwości wynikających z METSAF.

Z perspektywy przemysłu kluczowe pozostaje jednak, aby ostateczny model był nie tylko zgodny z ramami pomocy publicznej, lecz też realnie dostępny dla firm oraz możliwie efektywnie wykorzystywał przestrzeń pozostawioną państwom członkowskim przez CISAF i METSAF.

Szczególne znaczenie będzie miało przygotowanie szczegółowego kształtu programu pomocy, który zostanie przyjęty przez Radę Ministrów. To właśnie program ma określić m.in. szczegółowe rodzaje inwestycji objętych wsparciem i warunki ich realizacji, kryteria udzielania wsparcia, szczegółowe warunki wypłaty i rozliczania wsparcia. Dopiero połączenie przepisów ustawy z rozwiązaniami przyjętymi w programie pozwoli w pełni ocenić rzeczywistą dostępność mechanizmu dla przedsiębiorstw energochłonnych.

Z perspektywy PIPC kluczowe będzie, aby na etapie przygotowywania programu w możliwie szerokim zakresie wykorzystano rozwiązania dopuszczalne na gruncie CISAF oraz uwzględniono specyfikę funkcjonowania dużych instalacji przemysłowych. Szczególne znaczenie będzie miało odpowiednio szerokie określenie katalogu kwalifikowanych inwestycji, przejrzyste zasady ich oceny, przewidywalność naborów, a także ograniczenie dodatkowych obciążeń administracyjnych po stronie przedsiębiorstw.