Konkurencyjność europejskiego przemysłu wymaga konkretnych rozwiązań. Komentarz PIPC do posiedzenia Rady Europejskiej z 15-16 października 2026 r.

W konkluzjach z posiedzenia Rady Europejskiej istotne miejsce zajęły kwestie konkurencyjności europejskiej gospodarki, wysokich cen energii, ograniczania obciążeń regulacyjnych oraz przyszłości unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS). Szczególne znaczenie dla przemysłu chemicznego mają zapisy dotyczące konieczności zapewnienia przewidywalności rynku uprawnień, ograniczenia zmienności cen CO₂ i ich wpływu na ceny energii elektrycznej oraz skutecznej ochrony przed ucieczką emisji (carbon leakage).

Samo podkreślenie potrzeby poprawy konkurencyjności europejskiego przemysłu nie jest jednak wystarczające. Kluczowe znaczenie ma to, czy deklaracje te znajdą odzwierciedlenie w konkretnych rozwiązaniach legislacyjnych. Szczególnie istotna w tym kontekście jest trwająca rewizja EU ETS, której ostateczny kształt będzie bezpośrednio wpływał na koszty działalności przedsiębiorstw oraz skuteczność mechanizmów ochrony europejskiej produkcji.

Z perspektywy Polskiej Izby Przemysłu Chemicznego kluczowe pozostaje utrzymanie skutecznych mechanizmów ochrony przed carbon leakage, w szczególności bezpłatnych uprawnień do emisji.

Niezwykle istotnym elementem rewizji EU ETS, wymagającym szczególnej uwagi z perspektywy przemysłu, są też zmiany zasad przydziału bezpłatnych uprawnień od 2031 r.

Szczególnych zastrzeżeń wymaga proponowana przez Komisję nowa warunkowość przydziału bezpłatnych uprawnień od 2031 r. Zakłada ona, co do zasady, uzależnienie ich otrzymania od realizacji inwestycji dekarbonizacyjnych o wartości odpowiadającej wartości ekonomicznej całej przyznanej alokacji oraz osiągnięcia znaczących redukcji emisji. W ocenie PIPC rozwiązania te wymagają ponownej analizy pod kątem ich proporcjonalności i wpływu na konkurencyjność przedsiębiorstw.

Bezpłatne uprawnienia pełnią przede wszystkim funkcję ochronną przed ryzykiem carbon leakage i nie powinny stawać się instrumentem nakładania dodatkowych zobowiązań inwestycyjnych, których realizacja nie zawsze pozostaje w bezpośredniej kontroli przedsiębiorstw. Tempo dekarbonizacji zależy również od dostępności odpowiednich technologii, infrastruktury oraz konkurencyjnych kosztów energii. Warunkowość nie może prowadzić do sytuacji, w której przedsiębiorstwa tracą część ochrony przed carbon leakage właśnie ze względu na bariery uniemożliwiające realizację inwestycji dekarbonizacyjnych.

Rada Europejska wezwała również do przyspieszenia prac nad zmianami w rezerwie stabilności rynkowej (MSR), mającymi ograniczać nadmierną zmienność cen uprawnień. Stabilizacja rynku jest potrzebna, jednak nie może zastępować szerszych rozwiązań chroniących konkurencyjność energochłonnych sektorów przemysłu. Równie istotne są działania na rzecz obniżenia kosztów energii, rozwoju infrastruktury energetycznej oraz zapewnienia instrumentów finansowania transformacji uwzględniających zarówno nakłady inwestycyjne, jak i koszty operacyjne nowych technologii.

Ostatecznym sprawdzianem deklaracji dotyczących konkurencyjności będzie kształt przyjmowanych regulacji. W ocenie PIPC rewizja EU ETS oraz pozostałe inicjatywy realizowane w ramach unijnej polityki przemysłowej powinny tworzyć spójne warunki do modernizacji istniejących instalacji, utrzymania zdolności produkcyjnych i lokowania nowych inwestycji w Europie. Transformacja przemysłu musi prowadzić do rzeczywistej redukcji emisji, a nie do przenoszenia produkcji i związanych z nią emisji poza Unię Europejską.