PIPC wspólnie z organizacjami przemysłu chemicznego z Czech, Słowacji, Węgier i Rumunii apeluje do Komisji Europejskiej w sprawie rewizji EU ETS

Przemysł chemiczny w Europie od kilku lat zmaga się z wysokimi cenami energii, surowców i rosnącym obciążeniem regulacyjnym. W rezultacie następuje utrata rynków poza UE i stopniowy spadek konkurencyjności na rynkach krajowych. W związku z aktualizacją wskaźników referencyjnych unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji oraz zbliżającą się rewizją systemu EU ETS, Polska Izba Przemysłu Chemicznego wraz ze Stowarzyszeniem Przemysłu Chemicznego Republiki Czeskiej, Stowarzyszeniem Przemysłu Chemicznego i Farmaceutycznego Republiki Słowackiej, Węgierskim Stowarzyszeniem Przemysłu Chemicznego oraz Rumuńskim Stowarzyszeniem Firm Chemicznych, wystosowała apel do Komisji Europejskiej, w którym przedstawiły swoje postulaty w tym zakresie.

Organizacje branżowe apelują do Komisji Europejskiej o zasadniczą zmianę podejścia do rewizji systemu EU ETS, wskazując na pogłębiający się kryzys europejskiego przemysłu chemicznego. Sektor chemiczny, który ma kluczowe znaczenie dla odporności gospodarczej i strategicznej autonomii Unii Europejskiej, mierzy się dziś ze słabym popytem, wysokimi kosztami energii, rosnącą presją importową oraz coraz większym obciążeniem regulacyjnym. W ocenie organizacji dalsze zaostrzanie systemu bez uwzględnienia specyfiki poszczególnych branż może przyspieszyć zamykanie zakładów i instalacji w Europie, osłabiając zdolność UE do utrzymania własnej bazy produkcyjnej w obszarze chemii.

Cena uprawnień – pośrednie wprowadzenie docelowych przedziałów cenowych

W apelu organizacje postulowały wprowadzenie mechanizmów zapewniających długoterminową przewidywalność i stabilizację cen uprawnień do emisji w systemie EU ETS, w tym pośrednie określenie docelowych przedziałów cenowych. Wskazano, że obecny poziom cen, sięgający około 70 EUR za uprawnienie, stanowi istotne obciążenie dla przedsiębiorstw i ich klientów, zwłaszcza w sytuacji możliwego dalszego ograniczania puli bezpłatnych uprawnień. Organizacje podkreśliły potrzebę reformy struktury rynku poprzez zmianę mechanizmu rezerwy stabilności rynkowej, poprawę płynności, ograniczenie nadmiernej zmienności cen oraz przeciwdziałanie sztucznemu niedoborowi i presji spekulacyjnej. Takie działania uznano za niezbędne dla planowania inwestycji dekarbonizacyjnych, zachowania konkurencyjności przemysłu oraz realnego uwzględnienia kosztów emisji CO₂ w cenach produktów końcowych. Jednocześnie zaapelowano, aby Komisja Europejska, opierając się na własnych analizach, uwzględniła rzeczywiste tempo dekarbonizacji poszczególnych sektorów i na tej podstawie określiła realistyczne poziomy cen uprawnień w perspektywie lat 2028–2035 oraz 2035–2040.

Zmiana harmonogramu wycofywania bezpłatnych uprawnień

W apelu organizacje postulowały zmianę harmonogramu wycofywania bezpłatnych uprawnień do emisji, w tym korektę tempa działania współczynnika CBAM. Wskazano na konieczność utrzymania pełnego dostępu do bezpłatnych uprawnień, poszanowania obecnych standardów oraz powiązania procesu ich ograniczania z rzeczywistym tempem dekarbonizacji sektorów objętych zmianami w UE. Jako rozwiązanie minimalne organizacje wskazały złagodzenie ścieżki wycofywania bezpłatnych uprawnień co najmniej do 2039 r., ze szczególnym spowolnieniem tego procesu w latach 2029–2033. Podkreślono również potrzebę zwiększenia wsparcia dla dekarbonizacji sektorów objętych CBAM, tak aby reforma systemu nie prowadziła do osłabienia konkurencyjności europejskiego przemysłu i przenoszenia produkcji poza UE.

Utrzymanie bezpłatnych przydziałów jako wsparcia dla inwestycji dekarbonizacyjnych

Utrzymanie bezpłatnych przydziałów uprawnień zostało wskazane jako warunek umożliwiający prowadzenie inwestycji dekarbonizacyjnych w przemyśle. Część sektorów może ograniczać emisje poprzez odejście od węgla na rzecz gazu ziemnego, biomasy lub odnawialnych źródeł energii, jednak dla wielu branż energochłonnych takie rozwiązania pozostają niewystarczające lub nierealistyczne. Szczególna sytuacja dotyczy przemysłu chemicznego, który wykorzystuje gaz ziemny i ropę naftową również jako bazę surowcową, a ich zastąpienie zrównoważonym wodorem lub produktami pokrewnymi nie będzie ekonomicznie, a często także technicznie wykonalne w najbliższej dekadzie. Dlatego przedsiębiorstwa realizujące projekty ograniczające emisje powinny zachować wyższy poziom bezpłatnych uprawnień, bez ich redukcji z tytułu CBAM w okresie budowy i uruchamiania technologii niskoemisyjnych. Konieczne jest także dodatkowe wsparcie inwestycyjne, wykraczające poza oszczędności wynikające z przydziału uprawnień, aby projekty dekarbonizacyjne mogły pozostać opłacalne mimo wyższych kosztów operacyjnych.

Dostosowanie LRF po 2030

Kolejny postulat dotyczy dostosowania liniowego współczynnika redukcji emisji po 2030 r., tak aby tempo obniżania limitów w systemie EU ETS było rozłożone w czasie i lepiej odpowiadało rzeczywistym możliwościom transformacyjnym przemysłu. W apelu podkreślono, że skuteczna dekarbonizacja wymaga nie tylko ambitnych celów regulacyjnych, lecz także odpowiednich warunków wdrożeniowych, w tym dostępu do konkurencyjnej cenowo zero- i niskoemisyjnej energii, instrumentów ograniczających ryzyko inwestycyjne, takich jak kontrakty różnicowe, finansowanie i dotacje, oraz stabilnych ram wsparcia fiskalnego dla projektów dekarbonizacyjnych i cyrkularnych. Rozwiązania dotyczące LRF powinny uwzględniać wieloletnie cykle inwestycyjne charakterystyczne dla branży chemicznej, ponieważ zbyt szybkie zaostrzanie limitów może wyprzedzać realną dostępność technologii, infrastruktury i finansowania.

Dostosowanie MSR

Istotnym elementem apelu jest również dostosowanie mechanizmu rezerwy stabilności rynkowej (MSR), tak aby lepiej odpowiadał na ryzyka związane z funkcjonowaniem rynku EU ETS. Reforma MSR powinna służyć poprawie płynności rynku, ograniczeniu nadmiernej zmienności cen oraz zapobieganiu sztucznym niedoborom uprawnień. W tym kontekście autorzy apelu poparli rezygnację z anulowania uprawnień zgromadzonych w MSR, wskazując, że mechanizm ten powinien stabilizować rynek, a nie dodatkowo wzmacniać presję kosztową. Szczególne znaczenie ma to w okresach gwałtownego wzrostu cen uprawnień, kiedy przedsiębiorstwa potrzebują pewności, że koszty związane z EU ETS nie staną się nagłym i nieprzewidywalnym obciążeniem dla prowadzonej działalności oraz planowanych inwestycji.

Realistyczne benchmarki

W apelu zwrócono także uwagę na konieczność wyznaczenia realistycznych benchmarków emisyjnych, dostosowanych do faktycznych możliwości technologicznych poszczególnych sektorów. Obecny projekt w wielu przypadkach oceniono jako nieakceptowalny dla produktów chemicznych, w szczególności dla amoniaku i kwasu azotowego, gdzie proponowane wartości bezpośrednio ograniczałyby liczbę bezpłatnych uprawnień dostępnych dla produkcji nawozów. Natomiast  obniżenie benchmarków dla ciepła i paliw może w praktyce prowadzić przede wszystkim do wzrostu kosztów produkcji, niezależnie od realnych możliwości dalszej redukcji emisji. Podkreślono również, że oparcie benchmarków na wynikach 10% najlepszych instalacji nie zawsze odzwierciedla rzeczywiste zdolności produkcyjne całego sektora, ponieważ pojedyncze instalacje wykorzystujące nowe technologie mogą istotnie zaniżać punkt odniesienia dla pozostałych producentów. Benchmarki powinny więc odzwierciedlać poziom najlepszych dostępnych i możliwych do wdrożenia technologii, bez nadmiernego ograniczania bezpłatnych uprawnień i bez tworzenia presji kosztowej oderwanej od realiów inwestycyjnych przemysłu.

Realne wsparcie dla przedsiębiorstw

W apelu podkreślono również potrzebę zapewnienia przedsiębiorstwom realnego wsparcia finansowego i regulacyjnego w procesie transformacji. Kluczowe znaczenie mają Fundusz Modernizacyjny, rekompensaty kosztów pośrednich oraz przekierowanie odpowiednich środków z wieloletnich ram finansowych UE na transformację przemysłu i energetyki. Szczególnie istotne jest utrzymanie rekompensat kosztów pośrednich po 2030 r., ponieważ koszty energii elektrycznej wynikające z systemu EU ETS pozostają jednym z głównych obciążeń strukturalnych dla sektorów energochłonnych, w tym przemysłu chemicznego. Ich ograniczenie ma bezpośrednie znaczenie dla zachowania równych warunków konkurencji wobec producentów spoza UE. W szerszym ujęciu autorzy apelu wskazali także na konieczność racjonalnego wdrażania zasad dotyczących produkcji RFNBO, rozwoju CCS i CCU oraz poszanowania zasady neutralności technologicznej, tak aby transformacja mogła opierać się na różnych dostępnych rozwiązaniach, dostosowanych do specyfiki poszczególnych procesów przemysłowych.