Przyszłość europejskiej chemii w centrum debaty Rady ds. Konkurencyjności. Postulaty PIPC dostrzeżone

Przemysł chemiczny – uznany przez Komisję Europejską za „przemysł przemysłów” –  jest czwartym co do wielkości sektorem produkcyjnym w Europie, obsługującym prawie 96% łańcuchów wartości Unii Europejskiej. Jego kondycja jest ściśle powiązana z konkurencyjnością, odpornością, strategiczną autonomią i bezpieczeństwem regionu. W związku z tym, że 26-27 lutego 2026 r. odbywa się posiedzenie Rady ds. Konkurencyjności Polska wspólnie z Bułgarią, Czechami, Węgrami, Włochami, Rumunią, Słowacją i Słowenią przygotowała dokument AOB pt. „Strengthening Europe’s chemical industry and securing its resilient future”, który był omawiany podczas posiedzenia. Wiele elementów zawartych w dokumencie jest spójnych z postulatami prezentowanymi przez Polską Izbę Przemysłu Chemicznego w ostatnich miesiącach.

Realne ryzyko deindustrializacji

W dokumencie przedstawiono dane wskazujące na pogłębiające się osłabienie pozycji konkurencyjnej Europy, spadek globalnego udziału w rynku z ok. 25% na początku lat 2000 do 13% w 2024 r., utratę udziału także na rynku wewnętrznym, produkcję utrzymującą się poniżej poziomów sprzed pandemii oraz sześciokrotny wzrost liczby zapowiedzianych zamknięć instalacji w latach 2022–2025. W efekcie z rynku wycofano ok. 10% mocy produkcyjnych UE, co wprost powiązano z ryzykiem deindustrializacji.

Jako główne źródła presji konkurencyjnej wskazano utrzymujące się wysokie koszty energii i surowców, osłabiony popyt, globalne zniekształcenia konkurencji oraz narastający, kumulatywny wpływ kosztów regulacyjnych wynikających z legislacji klimatycznej i środowiskowej.

EU ETS i CBAM pod lupą

Autorzy dokumentu podkreślili, że mając na uwadze te wyzwania, należy skupić się na konkretnych środkach politycznych, które mogą pomóc przemysłowi chemicznemu utrzymać konkurencyjność, a jednocześnie realizować cele dekarbonizacji.

Szczególne miejsce w dokumencie zajmuje kwestia zbliżających się rewizji EU ETS i CBAM. Podkreślono, że rewizje będą stanowiły test wiarygodności dla decydentów w zakresie utrzymania przemysłu energochłonnego w Europie.

Wśród najważniejszych propozycji do rozważenia znalazły się ponowne rozpatrzenie harmonogramu wycofywania bezpłatnych uprawnień i benchmarków, kontynuacja rekompensat kosztów pośrednich, środki zapobiegające ucieczce emisji (ang. Carbon leakage), także w odniesieniu do eksportu z sektorów objętych CBAM, a także możliwe specjalne rozwiązania dotyczące produkcji na potrzeby obronności.

Zwrócono również uwagę na potrzebę stosowania zasady neutralności technologicznej w prawodawstwie UE (w tym w kontekście RED III i ram RFNBO) oraz uproszczenia procedur wydawania pozwoleń dla instalacji przemysłowych objętych dyrektywą IED i wybranymi regulacjami środowiskowymi.

Autorzy dokumentu wzywają decydentów do wdrożenia środków wzmacniających konkurencyjność przemysłu chemicznego, ochronę miejsc pracy oraz odporność przemysłową Europy.

Polska współinicjatorem dokumentu

Zaangażowanie Polski w przygotowanie tego materiału stanowi wyraźny sygnał, że kwestia przyszłości przemysłu chemicznego jest traktowana jako priorytet nie tylko na poziomie krajowym, ale również w debacie europejskiej. Warto jednocześnie podkreślić, że kierunek zaprezentowany w dokumencie, w szczególności kwestie związane z kosztami energii, rewizją kluczowych instrumentów klimatycznych oraz ochroną mocy produkcyjnych, jest spójny z linią argumentacyjną konsekwentnie prezentowaną przez PIPC w ostatnich miesiącach. Postulaty branży w powyższych kwestiach były wielokrotnie prezentowane podczas konsultacji publicznych Komisji Europejskiej, w stanowiskach Izby kierowanych do przedstawicieli wysokiego szczebla administracji publicznej, a także omawiane podczas spotkań branży m.in. z Ministrem Finansów i Gospodarki, posiedzeń komisji sejmowych czy prac Parlamentarnego Zespołu ds. przemysłu chemicznego, w których przedstawiciele PIPC biorą aktywny udział.