Czym jest Sojusz na rzecz Krytycznych Chemikaliów? Podsumowanie pierwszego spotkania w ramach Akademii Regulacji PIPC

16 lutego 2026 r. odbył się webinar „Critical Chemicals Alliance – na czym polega nowa inicjatywa KE i co może dać branży chemicznej?”, który poprowadzili Szymon Domagalski, Radca ds. Regulacji, oraz Aleksandra Sutryk, Główna Specjalistka ds. Regulacji w Polskiej Izbie Przemysłu Chemicznego. Spotkanie inauguruje Akademię Regulacji – nową inicjatywę PIPC, stanowiącą dopełnienie Kampanii Polska Chemia – której celem jest budowanie wspólnego zaplecza wiedzy, kompetencji oraz współpracy wokół kluczowych procesów regulacyjnych.

Dlaczego powstał Sojusz na rzecz Krytycznych Chemikaliów (CCA)?

Utworzenie CCA jest odpowiedzią na pogarszającą się sytuację europejskiego przemysłu chemicznego. Obserwujemy spadek udziału UE w globalnym rynku chemikaliów, zmniejszenie produkcji oraz utrzymujące się wykorzystanie mocy produkcyjnych poniżej długoterminowej średniej unijnej. Na konkurencyjność wpływają zarówno czynniki cenowe, jak i pozacenowe.

Zgodnie z danymi raportu Cefic, w latach 2022–2025 w UE zamknięto około 37 Mt mocy produkcyjnych. Najbardziej dotkniętymi segmentami były petrochemia, chemia organiczna oraz polimery. Wśród głównych przyczyn wskazywano wysokie koszty energii, niski popyt, obciążenia regulacyjne oraz globalną nadpodaż. Jednocześnie potwierdzone inwestycje obejmują jedynie 7 Mt nowych mocy, co oznacza, że Europa nie tylko traci istniejące instalacje, lecz również nie buduje wystarczających zdolności produkcyjnych na przyszłość.

To wszystko pokazuje, że CCA nie jest jednorazową inicjatywą, lecz rezultatem narastającej diagnozy ryzyka dla europejskiej chemii: od deklaracji politycznych, przez stanowiska branżowe, aż po decyzję KE w lipcu 2025 r. Utworzenie Sojuszu ma na celu przeciwdziałanie utracie mocy produkcyjnych oraz wzmocnienie bezpieczeństwa surowcowego UE.

Struktura i grupy robocze Sojuszu

CCA to platforma doradczo-koordynacyjna z funkcją wczesnego ostrzegania i priorytetyzacji inwestycji. Zakres jej prac oraz oczekiwane rezultaty (ang. deliverables) zostały określone w dokumencie Terms of Reference (ToR) i obejmują w szczególności: utworzenie definicji, mapę molekuł, identyfikację tzw „Critical Chemical Sites” (CCS), monitoring handlu, system wczesnego ostrzegania (ang. Early Warning System) oraz koordynację inwestycji.

Struktura Sojuszu obejmuje:

• Zgromadzenie Ogólne – obejmuje wszystkich członków
   Sojuszu: KE, państwa, regiony, przemysł, MŚP, ośrodki badawcze, NGO, organizacje branżowe; Nadaje Sojuszowi legitymizację polityczną i szeroki mandat;
• Radę Sterującą – tworzona przez KE oraz wybranych reprezentantów państw, regionów i przemysłu; Zapewnia spójność, odpowiednie tempo prac i przepływ informacji między KE a członkami;
• Grupy robocze – otwarte dla ekspertów delegowanych przez członków Sojuszu po warunkiem spełnienia kryteriów; Grupy są odpowiedzialne za tworzenie merytorycznego wkładu i podstaw przyszłych działań Sojuszu.

Prace grup roboczych rozpoczęły się w połowie lutego 2026 r.

Grupa robocza 1: Krytyczne chemikalia/molekuły i instalacje

Zadaniem grupy jest wsparcie identyfikacji krytycznych chemikaliów/molekuł oraz instalacji produkcyjnych kluczowych dla gospodarki UE i realizacji jej celów strategicznych. W tym celu grupa opracuje ogólnounijne kryteria i metodologię, przeprowadzi mapowanie takich cząsteczek i instalacji oraz przygotuje rekomendacje dotyczące sposobów ich wsparcia.

Wśród oczekiwanych rezultatów prac jest m.in.:

• metodologia (lub zestaw metodologii) oceny krytyczności cząsteczek i instalacji;
• zestaw ok. 10 ogólnounijnych kryteriów identyfikacji krytycznych i strategicznych cząsteczek oraz instalacji;
• rekomendacje dotyczące macierzy krytycznych i strategicznych cząsteczek oraz instalacji w UE.

Grupa robocza 2: Monitoring handlu

Grupa będzie analizować trendy handlowe w UE i globalnie (wolumeny, kierunki, koncentracja), wykrywać skoki importu, zwłaszcza w produktach upstream, identyfikować praktyki dumpingowe, zniekształcenia rynkowe oraz ceny dumpingowe, a także analizować nadpodaż globalnych mocy produkcyjnych i jej wpływ na rynek UE. Istotnym elementem prac będzie również wczesne ostrzeganie przed zakłóceniami dostaw i destabilizacją rynku.

Rezultaty prac grupy mają obejmować:

• raporty wczesnego ostrzegania dotyczące wzrostów importu, w tym cząsteczek krytycznych;
• raporty monitorujące handel;
• rekomendacje dot. przyspieszenia procedur uruchamiania instrumentów ochrony handlu;
• rekomendacje dot. umów o współpracy lub partnerstw zapewniających dostęp do surowców (np. biomasy) lub nowe rynki zbytu.

Grupa robocza 3: Modernizacja i inwestycje

Celem grupy jest opracowanie środków wspierających modernizację oraz długoterminową konkurencyjność produkcji chemicznej w Europie. Prace skoncentrują się w szczególności na produkcjach krytycznych w UE, rozpoczynając od projektu pilotażowego dotyczącego krakerów parowych i produkcji amoniaku, opracowanego w ramach Narzędzia Koordynacji Konkurencyjności (CCT).

W wyniku prac grupy ma powstać:

• karta reform i mechanizmów finansowania na poziomie UE, krajowym i regionalnym dotyczącego krakerów parowych i produkcji amoniaku ;
• kwartalne raporty wczesnego ostrzegania dot. ryzyka zamknięć instalacji, czasowego wyłączania lub strukturalnego ograniczania mocy.

Grupa robocza 4: Rynki wiodące

Mandat grupy obejmuje opracowanie i ocenę instrumentów stymulujących popyt rynkowy (market pull) na:

• produkty niskoemisyjne (definiowane na podstawie śladu węglowego produktu – PCF),
• produkty o „zrównoważonej zawartości węgla”, pochodzące z niefosylnych źródeł (biomasa, odpady, wychwycony CO₂/CO).

Środki te obejmują m.in. minimalne wymogi dotyczące zawartości, zachęty fiskalne, przeznaczanie dochodów z EU ETS oraz systemy podobne do EPR, łączące rynki końcowe z produkcją chemiczną. Oczekiwane rezultaty prac to:

• raport identyfikujący priorytetowe rynki;
• pakiet opcji politycznych (market pull), w tym minimalne wymogi zawartości, zachęty fiskalne i mechanizmy rynków końcowych.

Działania PIPC w ramach Sojuszu na rzecz Krytycznych Chemikaliów

PIPC, jako członek Sojuszu na rzecz Krytycznych Chemikaliów, pozostaje aktywnie zaangażowana w jego funkcjonowanie oraz dalszy rozwój inicjatywy na poziomie unijnym. W szczególności Izba uczestniczy w pracach grupy roboczej ds. monitoringu handlu, wnosząc wkład w analizy i dyskusje dotyczące instrumentów handlowych, monitoringu importu oraz mechanizmów ochrony rynku. Działania te są uzupełniane przez koordynację regionalną w ramach państw V4, obejmującą podział obszarów roboczych i bieżącą wymianę informacji. Równolegle PIPC buduje widoczność i zaangażowanie na poziomie krajowym poprzez informowanie oraz włączanie administracji publicznej w prace związane z CCA, CIAP oraz instrumentami handlowymi.