PIPC w Parlamencie Europejskim o rewizji EU ETS i przyszłości polskiego przemysłu chemicznego

W związku z zapowiadaną na 15 lipca 2026 r. publikacją propozycji zmian w systemie EU ETS, Polska Izba Przemysłu Chemicznego zorganizowała w Brukseli debatę pt. „Rewizja EU ETS a przyszłość polskiego przemysłu chemicznego. Jak pogodzić cele klimatyczne z konkurencyjnością?”. Wydarzenie odbyło się 30 czerwca 2026 r. w siedzibie Parlamentu Europejskiego, dzięki współpracy z Posłem do Parlamentu Europejskiego, Krzysztofem Hetmanem.

Celem spotkania było wzmocnienie głosu polskiego przemysłu chemicznego w dyskusji o przyszłości EU ETS oraz przedstawienie najważniejszych postulatów branży na ostatnim etapie prac poprzedzających publikację propozycji Komisji Europejskiej.

– Rewizja EU ETS nie jest wyłącznie techniczną korektą systemu handlu uprawnieniami do emisji. To jedna z kluczowych decyzji o warunkach prowadzenia transformacji przemysłowej w Europie – o tym, czy przemysł chemiczny będzie w stanie dalej inwestować, redukować emisje i utrzymywać produkcję w Unii Europejskiej. Przemysł chemiczny nie kwestionuje celów klimatycznych, ale mówi jasno: transformacja nie może oznaczać wypychania produkcji, inwestycji i miejsc pracy poza Unię Europejską. Potrzebujemy systemu, który mobilizuje do redukcji emisji, ale na racjonalnych zasadach, uwzględniając konieczność odbudowy konkurencyjności przemysłu. Jednocześnie system musi umożliwiać przemysłowi dostęp do technologii, infrastruktury, konkurencyjnej energii i finansowania. Jeżeli EU ETS ma być narzędziem transformacji, nie może stać się mechanizmem osłabiania europejskiej produkcji – powiedział dr inż. Tomasz Zieliński, Prezes Zarządu Polskiej Izby Przemysłu Chemicznego

 Polska Izba Przemysłu Chemicznego od dawna aktywnie uczestniczy w dyskusji o przyszłości EU ETS – zarówno w ramach konsultacji publicznych, prac eksperckich, dialogu z administracją krajową i unijną, jak i spotkań z przedstawicielami instytucji europejskich. Dla branży chemicznej jest to jeden z kluczowych obszarów regulacyjnych, ponieważ koszty związane z EU ETS bezpośrednio wpływają na funkcjonowanie przedsiębiorstw, ceny energii, zdolności inwestycyjne oraz konkurencyjność produkcji w Europie.

Europejska chemia traci konkurencyjność

Znaczenie tej dyskusji wzmacnia pogarszająca się sytuacja europejskiego przemysłu chemicznego. System EU ETS nakłada się dziś na szerszy kryzys konkurencyjności, obejmujący wysokie koszty energii, presję importową, słabszy popyt oraz spadek inwestycji. W prezentacji PIPC wskazano, że w latach 2022–2025 skala zapowiedzianych zamknięć mocy produkcyjnych w europejskiej chemii sięgnęła łącznie ok. 37 mln ton. Utrata mocy produkcyjnych w chemii oznacza nie tylko deindustrializację, ale także osłabienie regionalnych rynków pracy i bezpieczeństwa łańcuchów dostaw.

  –  Jeśli mówimy o europejskiej polityce przemysłowej i konkurencyjności europejskiej gospodarki, potrzebna jest zasadnicza zmiana paradygmatu myślenia. Sama rewizja EU ETS, której się spodziewamy, nie wystarczy. Do debaty o celach klimatycznych musi wrócić zdrowy rozsądek oraz realna ocena możliwości przemysłu i gospodarki. Dziś powinniśmy rozmawiać przede wszystkim o tym, jak utrzymać pozycję Europy jako jednego z liderów światowej gospodarki, a nie o tym, jak uchronić ją przed dalszą utratą konkurencyjności. Wyzwania, które stoją przed nami, wymagają bardzo konkretnych odpowiedzi, dobrze wyznaczonych celów oraz tempa transformacji dostosowanego do realiów gospodarczych i technologicznych – powiedział Krzysztof Hetman, Poseł do Europarlamentu, na którego zaproszenie przedstawiciele branży chemicznej przyjechali do Brukseli, aby rozmawiać o przyszłości EU ETS.

Polska Chemia jako część strategicznej bazy przemysłowej UE

Polska Chemia jest istotną częścią strategicznej bazy przemysłowej Unii Europejskiej. Z danych przedstawionych podczas debaty wynika, że produkcja sprzedana przemysłu chemicznego w Polsce wyniosła ok. 428,7 mld zł, a sektor odpowiada za ok. 335 tys. miejsc pracy. Przemysł chemiczny ma również znaczący udział w krajowym zużyciu energii – odpowiada za ok. 19% zużycia energii elektrycznej przez cały przemysł oraz ok. 32% zużycia gazu ziemnego. W przypadku chemii energia ma szczególne znaczenie, ponieważ jest wykorzystywana nie tylko jako czynnik zasilający procesy produkcyjne, ale w wielu przypadkach również jako surowiec niezbędny do wytwarzania produktów chemicznych. Dlatego stabilne i konkurencyjne ceny energii są jednym z podstawowych warunków utrzymania produkcji chemicznej w Polsce i Europie.

Priorytetowe obszary dla przemysł chemicznego

Uczestnicy dyskusji rozmawiali m.in. o tempie redukcji podaży uprawnień, liniowym współczynniku redukcji emisji, benchmarkach, roli Market Stability Reserve, ochronie przed ucieczką emisji, skuteczności CBAM, znaczeniu bezpłatnych uprawnień oraz rekompensat kosztów pośrednich. Ważną część debaty poświęcono także warunkom inwestowania w transformację przemysłu, w tym dostępności energii, finansowaniu dekarbonizacji, rozwojowi infrastruktury oraz potrzebie neutralności technologicznej.

– W dyskusji o przyszłości EU ETS kluczowe jest właściwe powiązanie tempa redukcji podaży uprawnień z realnymi warunkami transformacji przemysłu energochłonnego. System powinien wspierać redukcję emisji poprzez inwestycje, a nie przez ograniczanie produkcji w Europie. Dlatego instrumenty takie jak bezpłatne uprawnienia do emisji, rekompensaty kosztów pośrednich, benchmarki emisyjne czy Market Stability Reserve muszą być oceniane również przez pryzmat wpływu na konkurencyjność, zdolności inwestycyjne oraz ryzyko ucieczki emisji. Benchmarki powinny odzwierciedlać rzeczywiste możliwości technologiczne sektorów energochłonnych, natomiast środki generowane w ramach EU ETS powinny w większym stopniu wspierać modernizację instalacji i wdrażanie rozwiązań dekarbonizacyjnych. Potrzebna jest także większa spójność EU ETS z polityką przemysłową, energetyczną i handlową Unii Europejskiej – skomentowała Klaudia Kleps, Dyrektor Pionu Rzecznictwa i Legislacji w Polskiej Izbie Przemysł Chemicznego.

Koszty energii i CO₂ a przyszłe warunki produkcji

Podczas debaty zwrócono uwagę, że niższa emisyjność energii w Unii Europejskiej nie przekłada się automatycznie na przewagę konkurencyjną, jeżeli europejski przemysł ponosi równocześnie wyższe koszty energii i CO₂ niż producenci z innych regionów świata. Dlatego rewizja EU ETS powinna obejmować m.in. utrzymanie rekompensat kosztów pośrednich oraz lepsze powiązanie systemu z polityką energetyczną i przemysłową UE. Ma to szczególne znaczenie w kontekście prognoz wskazujących na trwały wzrost kosztu uprawnień EUA do 2030 r. Obecne decyzje dotyczące kształtu EU ETS będą więc determinować nie tylko poziom ambicji klimatycznej, ale także przyszłe koszty produkcji przemysłowej w Europie. Zbyt szybkie ograniczanie bezpłatnych uprawnień, przy rosnących cenach EUA i braku pełnej dostępności technologii dekarbonizacyjnych, może prowadzić do ograniczania produkcji w UE zamiast do rzeczywistej redukcji emisji globalnych.

Warunki skutecznego CBAM dla przemysłu chemicznego

Osobny blok dyskusji poświęcono relacji między EU ETS, CBAM i bezpłatnymi uprawnieniami. PIPC podkreślała, że CBAM może ograniczać presję importową na rynku unijnym, ale nie rozwiązuje problemu konkurencyjności europejskich producentów na rynkach eksportowych. Szczególne ryzyko dotyczy sektorów o złożonych łańcuchach wartości, w których koszt CO₂ może zostać przeniesiony na produkty downstream i osłabić konkurencyjność europejskich przetwórców. Dlatego ewentualne rozszerzanie CBAM na kolejne produkty chemiczne powinno być poprzedzone pełną analizą wykonalności, dostępności danych, kosztów administracyjnych oraz skutków dla konkurencyjności.

Benchmarki EU ETS wymagają realistycznej metodologii

Istotnym elementem dyskusji była również kwestia benchmarków EU ETS. Aktualizacja benchmarków na lata 2026–2030 została przyjęta na etapie komitetowym w kształcie zbliżonym do dotychczasowej propozycji Komisji Europejskiej, mimo istotnych zastrzeżeń zgłaszanych przez przemysł. Wśród kluczowych postulatów PIPC znalazła się potrzeba przeprowadzenia przyspieszonej i odrębnej rewizji metodologii benchmarków EU ETS, niezależnie od szerszej rewizji całego systemu. Izba wskazuje również na konieczność ponownej oceny benchmarków fallback dla ciepła i paliwa, tak aby ograniczyć ryzyko nieproporcjonalnego spadku poziomu bezpłatnych uprawnień dla instalacji przemysłowych. Proces ten powinien opierać się na większej transparentności danych i założeń wykorzystywanych do identyfikacji instalacji referencyjnych, a także uwzględniać specyfikę sektora chemicznego, regionalne uwarunkowania, ograniczenia infrastrukturalne oraz ekonomiczną wykonalność transformacji. Benchmarki powinny odzwierciedlać rzeczywisty postęp technologiczny, a nie dane zniekształcone przez kryzys, spadek produkcji lub wyjątkowe warunki funkcjonowania pojedynczych instalacji.

Dekarbonizacja wymaga technologii, infrastruktury i finansowania

Izba zwróciła uwagę, że samo podnoszenie kosztu emisji nie wystarczy do przeprowadzenia skutecznej transformacji w sektorach, w których emisje wynikają ze specyfiki procesów technologicznych lub gdzie dostęp do rozwiązań dekarbonizacyjnych jest ograniczony. W takich przypadkach kluczowe znaczenie mają m.in. rozwój infrastruktury CO₂, technologie CCS i CCU, wodór, niskoemisyjna energia oraz stabilne instrumenty finansowania. Bez tych warunków EU ETS może ograniczać zdolności inwestycyjne przedsiębiorstw zamiast przyspieszać realną transformację.

Nowe instrumenty UE – szansa na wsparcie inwestycji przemysłowych?

Podczas spotkania zwrócono również uwagę na nowe instrumenty unijne, w tym zapowiadany Bank Dekarbonizacji Przemysłu, ETS Investment Booster oraz przyszły Europejski Fundusz Konkurencyjności. Z perspektywy Polskiej Chemii kluczowe jest, aby nowe mechanizmy nie ograniczały się wyłącznie do finansowania pojedynczych projektów, lecz tworzyły przewidywalne warunki dla pełnoskalowej transformacji przemysłu w Europie.

Mechanizmy popytowe i Industrial Accelerator Act

W debacie pojawił się także temat mechanizmów popytowych i projektowanego Industrial Accelerator Act. PIPC wskazywała, że cena rynkowa często nie odzwierciedla pełnego kosztu produkcji prowadzonej zgodnie z europejskim modelem regulacyjnym, środowiskowym, zdrowotnym i bezpieczeństwa. Mechanizmy typu market pull powinny uwzględniać wartość produkcji realizowanej w UE zgodnie z wysokimi standardami, ponieważ klient końcowy często nie widzi standardów zastosowanych na wcześniejszych etapach łańcucha wartości. W przypadku Industrial Accelerator Act szczególnie ważne będzie, aby kryteria dostępu do wsparcia były proporcjonalne, wykonalne i uwzględniały różne warunki startowe państw członkowskich oraz regionów przemysłowych.

Przemysł chemiczny a bezpieczeństwo i odporność strategiczna UE

Zwrócono także uwagę na potrzebę szczególnego podejścia do instalacji i projektów przemysłowych istotnych dla bezpieczeństwa oraz odporności strategicznej Unii Europejskiej, w tym produkcji realizowanej na potrzeby sektora obronności. W ocenie PIPC system EU ETS powinien uwzględniać znaczenie wybranych zdolności produkcyjnych dla ciągłości dostaw, bezpieczeństwa gospodarczego i odporności europejskich łańcuchów wartości.

Debata z udziałem decydentów i przedstawicieli branży

W debacie udział wzięli przedstawiciele Parlamentu Europejskiego, Komisji Europejskiej, Stałego Przedstawicielstwa RP przy UE oraz przedsiębiorstw sektora chemicznego i energochłonnego. W spotkaniu, prócz gospodarza Krzysztofa Hetmana, uczestniczyli m.in. pozostali europosłowie: Adam Jarubas, Dariusz Joński, Janusz Lewandowski, Mirosława Nykiel, Michał Wawrykiewicz wraz z asystentami oraz Marzena Rogalska z Komisji Europejskiej, DG CLIMA.

Wśród firm obecnych podczas debaty znaleźli się przedstawiciele: ANWIL, BASF Polska, ORLEN, KGHM Polska Miedź, AUTOZAK Grupa Solidaris, Grupa Azoty, Grupa Azoty Police, Qemetica oraz Synthos.

Rekomendacje PIPC dotyczące rewizji EU ETS zostały przedstawione w materiale dostępnym do pobrania poniżej.